Deze maand wordt het officieel zomer en we hebben al van wat warme dagen mogen genieten. Tenminste, als dat genieten voor jou is… Wanneer je vanwege je mentale gezondheid te maken hebt met automutilatie en/of littekens daarvan, kan warm weer best een uitdaging voor je zijn. Littekens die zichtbaar zijn met korte mouwen, ongemakkelijke vragen over wat er daar op je arm zit of prangende blikken van mensen in het openbaar. Hoe ga je hier mee om?
Zichtbare littekens in de zomer
Voor mij is het inmiddels meer dan tien jaar geleden dat ik mezelf beschadigde. En ik hoop dat het een geruststelling voor je is dat ik nu kan zeggen dat ik zonder schaamte rondloop met korte mouwen of een korte broek. Dit is namelijk wel eens anders geweest. En ik ken ze ook, de vragen van collega’s wat dat op m’n arm is. “Uh ja, krassen van de kat” heb ik wel eens gelogen.
Of als ik in de tram zat en ik voelde de blikken van de mensen tegenover me op mijn benen rusten. Of tenminste, ik dacht dat. Of die keer dat mijn vriendinnetje op de middelbare school mijn arm pakte en zei: “Dit doe je toch niet?!” Achteraf besefte ik wel dat ze waarschijnlijk bezorgd was, maar zich ook geen raad ermee wist. Maar voor mij was het op dat moment zo schaamtevol en ongemakkelijk.
Wat ik wil zeggen is, ik weet hoe je je voelt en hoe moeilijk het kan zijn. Maar ook dat jij toch ook wil genieten van het mooie weer of gewoon niet wilt stikken van de hitte in een grote trui. Daarom in deze blog wat tips, over hoe je hiermee om kan gaan, welke kleding misschien prettig is en hoe je interacties met anderen misschien kan omdenken of relativeren!
Bedenk van tevoren wat je wilt zeggen
Als je zichtbare gevolgen hebt van zelfbeschadiging, kan het voorkomen dat iemand er een keer iets van zegt of over vraagt. Of dat nou een collega is, een vriendin of familie-lid of misschien zelfs je psycholoog. Het kan allemaal behoorlijk confronterend zijn als je even niet op zo’n opmerking gerekend had. Daarom kan het helpen om van tevoren al te bedenken wat je wilt zeggen. En dat kan natuurlijk per situatie verschillend zijn.
Dat “krassen van de kat” verhaal voelde voor mij destijds totaal niet goed. Ik was er snel vanaf, maar ik had gelogen en voelde me ook niet geloofd. Ik was snel van het gesprek af, maar ik voelde me ongemakkelijk omdat ik loog en bovendien had ik het idee dat niemand het echt geloofde. Ik had er helemaal niet echt bij stil gestaan dat iemand er iets over kon vragen en ik raakte op dat moment in paniek.
Weet dat je niemand een uitgebreide uitleg verschuldigd bent. Inmiddels kan ik zeggen dat het iets van vroeger is en kan ik ook zonder schaamte uitleggen dat ik worstelde met mijn mentale gezondheid. Het heeft voor mij persoonlijk niet meer zo veel lading en dat maakt een groot verschil. Je mag dit sowieso op deze manier uitleggen en je mag het zo kort houden als “ik heb het momenteel moeilijk, maar ik krijg hulp” of “dat is persoonlijk, maar bedankt voor je zorgen”. Door te bedanken voor zorgen kan ik me zelf een beetje in mijn kracht voelen staan, alsof ik dan minder ‘aangevallen’ ben. Dit zijn slechts voorbeelden, bedenk vooral wat voor jouzelf fijn is om te zeggen!
Maar weet ook dat als je worstelt met zelfbeschadiging, je steun en aandacht verdient vat de mensen die om je geven en er voor je kunnen zijn. Je mag zelf kiezen wie. Nogmaals, je bent niemand iets verschuldigd. Vrienden, vriendinnen, familie, je hulpverleners. Weet dat je je niet hoeft te schamen. Het komt helaas ontzettend veel voor en je wilt het liever niet, maar het is niet jouw schuld en het geeft juist aan dat je wel een beetje extra liefde kan gebruiken.
Als mensen onbeleefd staren
Ik herinner me nog heel goed een moment in de tram dat de vrouw tegenover mij echt gewoon zat te staren naar mijn armen. Ik voelde me echt in elkaar krimpen, maar ja, ik kon niet echt ergens heen. Er zullen altijd mensen zijn die lomp of nieuwsgierig zijn, maar dat zegt misschien meer over hun sociale normen en waarden, dan over jouw recht om gewoon zichtbaar in die tram te mogen zitten. Echt, daar heb jij gewoon recht op en je hoeft voor niemand in te krimpen. Het helpt om te denken: “hallo, ik zit hier gewoon te bestaan en de ander doet eigenlijk iets geks!”
Gelukkig zijn de meeste mensen niet zo. Maar veel mensen reageren ongemakkelijk omdat ze niet weten hoe ze moeten kijken of bang zijn iets verkeerds te zeggen. Niet omdat ze je veroordelen. Het kan voelen als afkeuring, waarschijnlijk omdat je zelf veel negatieve emoties erbij ervaart. Ik schaamde me bij voorbaat al, en dat projecteerde ik, maar wat er in werkelijkheid vaak gebeurt is dat iemand littekens herkent, misschien kijkt, maar het verder daarbij laat en verder gaat met zijn of haar dag.
Je brein onthoudt meestal vooral de nare of ongemakkelijke reacties, waardoor het kan lijken alsof “iedereen” kijkt. Maar in werkelijkheid valt dat reuze mee.
Draag kleding waar je je comfortabel in voelt
Toch is het helaas niet altijd zo simpel als: “Draag gewoon dat T-shit, het maakt niet uit! Jij mag dat gewoon!” Want het is ook gewoon gevoelig en het voelt kwetsbaar. Je hoeft jezelf niet ineens in een situatie te gooien waar je nog niet klaar voor bent. Of misschien begeef je je op een bepaalde plek zoals de werkvloer of bij therapie, en zijn littekens nog recent, waardoor je denkt: ‘Misschien is het wel passender om het even te bedekken.”
Er zijn dan ook heel veel kledingstukken die je kan dragen waarin je wat minder van je lichaam laat zien. Zoals een luchtige blouse met lange mouwen, een maxi rok of iets van linnen. Misschien draag je liever een dun vestje dat je uit kunt trekken wanneer jij daar zin in hebt, zodat je gedurende de dag een beetje kan kiezen en flexibel bent. Als er dan zo iemand in de tram zit, kan je hem gewoon even aantrekken, terwijl onder vrienden weer comfortabeler bent om het vestje uit te doen. Het is echt allemaal oke.
Je hoeft niks. Er zijn geen regels of eisen over wat je zou moeten dragen, je mag zelf kijken waar jij je comfortabel bij voelt. Het is niet fijn als je voortdurend bezig moet zijn met hoe anderen naar je kijken en daarin mag je best voor jezelf zorgen. Kleding dragen omdat jij je daar prettiger bij voelt, is heel anders dan denken dat je jezelf moet verstoppen uit schaamte. Alleen jij kunt bepalen waar jij je goed bij voelt!
Het is serieus, maar dat is iets anders dan schaamte
Ik heb veel schaamte gevoeld rondom mijn zelfbeschadiging. Ik vond het vreselijk dat mensen zagen dat mijn worsteling van buiten zichtbaar was en al zei niemand het letterlijk tegen me, en wist ik ook niet of ze het echt dachten, ik voelde wel die vooroordelen. De littekens gaan niet meer weg, maar ik schaam me er niet meer voor. Als iemand erom vraagt, kan ik het nu gewoon uitleggen, omdat ik er heilig van overtuigd ben dat niemand zich voor zoiets hoeft te schamen. Dat voel ik echt tot in mijn kern.
Dat betekent niet dat het niet uitmaakt by the way! Zelfbeschadiging is gevaarlijk, destructief en een teken dat je het ontzettend moeilijk hebt en liefde en zorg verdient. Littekens zijn iets moeilijks om achteraf mee te dealen. En het leed dat achter dat alles is zit zou ik nooit kleiner willen maken dan het is, want het is groot.
Als je momenteel worstelt met de drang om jezelf pijn te doen, of jezelf nog beschadigt, dan verdien je steun en hulp. Maar dat is iets anders dan schaamte. Schaamte vertelt je dat er iets mis is met jou als persoon. Dat je zwak bent, aandacht zoekt, gek bent of gefaald hebt. En dat is niet zo. Dus praat erover, zoek hulp en zorg goed voor jezelf. Dat ben je meer dan waard.
Praat mee! Wat zijn jouw tips om hiermee om te gaan?
Kom bij Proud2Bme gratis en anoniem in contact met lotgenoten, ervaringsdeskundigen, psychologen en dietisten. Op ons forum kun je jouw verhaal delen en/of vragen stellen. Ook kan je dagelijks met ons chatten (de agenda vind je hier). Wij staan voor je klaar.
Geef een reactie