De psychologie van...

Een regelmatige column over de psychologie van....

Overdracht

"Ik wist het zeker, dit was dé ideale moeder. Zij zou mij in huis nemen, troosten, knuffelen, op schoot nemen. Zij zou alles goed maken wat ik gemist had bij mijn eigen moeder. Zij had geen kinderen en had die altijd wel gewild, dus ik móest wel welkom zijn. Ze zou me in haar huis ontvangen, als ik maar mijn best deed.

Zij zou mijn redding zijn!

Ik wist het zeker. Ze maakte immers met allerlei kleine signalen heel goed duidelijk dat ze om me gaf, dat ik speciaal voor haar was, dat ik anders was dan al die andere suffe cliënten. Ik kon haar wens vervullen, als zij mijn wens zou vervullen.

Natuurlijk durfde zij dit niet hardop te zeggen, dat hoorde niet in verband met haar beroep en professionaliteit, maar ik zou er wel voor zorgen dat het goed kwam. Ik wist precies wat zij wilde, ik voelde het aan alles. Ik was dol op haar, bijna verliefd. Ik dacht iedere dag aan haar en als ze me zou bellen, zou ik zelfs nog komen lopen, als ik maar bij haar kon zijn. anoniem

Zij was perfect

Voorgaand verhaal is een voorbeeld van positieve overdracht, iets wat veel voorkomt binnen een relatie tussen cliënt en therapeut. Er is veel geschreven over het verschijnsel overdracht, maar het is en blijft een ingewikkeld iets. We zullen het hier toch proberen uit te leggen:

Overdracht ontstaat wanneer onverwerkte gevoelens, wensen, behoeften en onverwerkte frustraties, die thuishoren in een eerdere (opvoedings-) relatie, geprojecteerd worden naar een ander persoon, meestal binnen een afhankelijke relatie: therapeut, begeleider, docent.

Er kan sprake zijn van positieve overdracht, maar ook van negatieve overdracht. Positieve overdracht leidt tot positievere beelden van de werkelijkheid en negatieve overdracht leidt tot negatievere beelden dan de werkelijkheid.

Het begrip, overdracht, werd ingevoerd door Sigmund Freud, één van de meest invloedrijke psychologen van de 20ste eeuw. Sigmund Freud ontdekte "overdracht" doordat cliënten hem bijvoorbeeld als een strenge vader zagen als ze zelf door hun vader waren afgewezen, of verliefd op hem werden als ze in hem hun liefhebbende vader herkenden. In eerste instantie zag hij deze overdracht als een probleem bij de behandeling, maar al snel leerde hij de overdracht gebruiken in de therapie en stimuleerde hij het verschijnsel zelfs. Door met zijn cliënten hun overdracht te analyseren kwamen ze snel tot inzicht. Een voorbeeld is een cliënt die boos wordt omdat zijn therapeut te weinig voor hem doet en vervolgens wil stoppen met de therapie. (bron: wiki)

Hoe werkt positieve overdracht?
Bij de "patiënt" is er behoefte om begrepen of verzorgd te worden. Omdat de hulpverlener aandacht aan de "patiënt" besteedt wordt dit de ideale figuur.

In bovenstaand voorbeeld kan je zien dat de schrijfster/ cliënt de therapeut ziet als de voor haar ideale moederfiguur. Dit terwijl zij de therapeut als mens nauwelijks kent. Ze kent haar slechts van een uurtje per week een gesprek, waarbij de therapeut zich redelijk neutraal opstelt.

Deze - wat afstandelijke - houding van de therapeut herinnert de cliënt onbewust aan de vroegere relatie met haar moeder, waarin ze juist de affectie heeft gemist. Ook het uiterlijk van de therapeut heeft linken met dat van haar moeder.

De interesse en affectie die de therapeut echter aan de client toont, zorgt voor het langzaam ontstaan van positieve overdracht.

Belangrijk in dit soort situaties is dat de therapeut objectief en "afstandelijk" blijft, aangezien de behoefte die de client heeft dan bijna niet vervuld wordt, waardoor juist het verdriet en de pijn van het gemiste van vroeger naar boven kan komen en verwerkt kan worden. Dit is niet eenvoudig voor een therapeut, hiervoor is professionaliteit en ervaring van zeer groot belang, daar de cliënt werkelijk alles uit de kast zal halen om te krijgen waar zij haar hele leven al naar verlangt, in dit geval de warmte van een moeder.

Voor de cliënt een zeer pijnlijk, maar ook waardevol proces om doorheen te gaan. Het kan -mits eerlijk- zeer schaamtevol zijn, aangezien veel kinderlijke verlangens naar boven kunnen komen die geheel niet passend zijn voor de relatie en leeftijd, bijvoorbeeld: op schoot willen zitten. Toch zal het erkennen en uitspreken van deze gevoelens ook veel opleveren. Uiteindelijk kan de cliënt door een soort van rouwproces heen moeten omdat duidelijk wordt - wat soms erg lang kan duren - dat de therapeut geen gehoor gaat geven aan de cliënt haar verlangens.

Een groot gevaar, bij niet-professionele therapeuten of bijvoorbeeld te weinig ervaren/ geschoolde ervaringsdeskundigen, is het niet voldoende kennen van deze werking en daarom gehoor geven aan de wensen van de cliënt: wel knuffelen, wel ten allen tijden laten bellen of zelfs sms-en, wel tussendoor laten langskomen, thuis uitnodigen etc.

"Dit was eigenlijk niet de eerste persoon die ik zag als de ideale moeder. Er waren er velen aan vooraf gegaan: docenten, hospita's, andere therapeuten. Allemaal had ik ze kunnen "inpakken". Ze hadden me voor een deel in huis genomen, vertelden me dat ik hun uitwonende dochter was, zeiden dat ik hun niet vervulde kinderwens goedmaakte, knuffelden me.... maar ik wilde altijd meer, want eigenlijk was ik alleen hun dochter wanneer het hen uitkwam.

Het was nooit goed genoeg voor mij, nooit helemaal perfect. De zogenaamde ideale moeders lieten me hun leven, hun karakter zien, wat helemaal niet zo perfect en leuk bleek te zijn. Vaak hadden ze zelf ook allerlei problemen. Hierdoor ontstonden frustraties, conflicten en werd ik voor mijn gevoel - net als vroeger - uiteindelijk altijd weer afgewezen. Wat extreem veel verdriet, wantrouwen en pijn opleverde." 

Hoe werkt negatieve overdracht?
Het begint hetzelfde als positieve overdracht maar de hulpverlener zegt of doet iets waardoor de "cliënt" niet langer het idee heeft begrepen of verzorgd te worden.

Als begeleider of therapeut moet je goed in de gaten houden dat het steeds over het hier en nu gaat. Bij overdracht richt de "cliënt" zich op dingen van vroeger maar doet dit naar de begeleider of therapeut toe. De vroegere situatie wordt opnieuw beleefd.

Plaatsen waar het vooral een rol speelt zijn situaties waarin "zwak" tegenover "sterk" komt te staan. Zoals de verhouding; leraar-leerling, baas-werknemer, oudere-jongere, therapeut-patient etc.

Ik vond hem een aardige man. Hij maakte me soms wel wat jaloers door zijn verhalen over zijn gezin en de manier waarop hij zijn vaderrol vervulde, maar het gaf me ook een veilig gevoel omdat hij immers mijn baas was en mij niet als een standaard werkneemster behandelde.

De laatste paar maanden leek er echter steeds minder interesse te zijn van zijn kant. Ik was meer een goedkope medewerker geworden, althans zo voelde het voor mij. Interesse in prestaties was er nog wel, maar interesse in hoe zwaar zaken voor mij waren geheel niet.

Dit triggerde een gevoel van vroeger, een gevoel dat ik vaak had in de relatie met mijn vader. Schoolprestaties waren belangrijk, maar wat ik werkelijk wildem wat er werkelijk in mij omging, dat was niet belangrijk. Het contact met mijn vader werd met de jaren slechter tot het meermaals verbreken van het contact gedurende periodes van een jaar of langer. De afgelopen jaren kreeg ik vaker te horen dat ik "enkel geïnteresseerd was in zijn geld" of auto of... voortdurend werd er gedreigd en beschuldigd met dit soort zaken.

Een paar maanden geleden had ik een discussie met hem. Hij zei toen iets wat mijn vader vroeger ook vaker tegen me zei als argument dat ik een slechte dochter was. Direct gingen mijn haren overeind staan - en samen met het feit dat hij mijn gevoelens de laatste maanden niet zag - welden tranen op in mijn ogen, maar de vlammen van mijn boosheid droogden ze direct. De emotie die toen uit me kwam was veel te sterk en niet-kloppend. Inmiddels weken later heb ik nog steeds een negatief gevoel bij mijn hem, iets wat geheel niet terecht is natuurlijk, maar vooral te maken heeft met negatieve overdracht. anoniem

Tegenoverdracht
Er bestaat ook nog tegenoverdracht. Dit is de overdracht van de therapeut of begeleider op de "cliënt".

Een therapie die specifiek gericht is op overdracht heet: Transference Focused Psychotherapy (TFP). Deze wordt vooral gebruikt bij mensen die kampen met borderline persoonlijkheidsproblematiek.

Begrijp je nu wat overdracht is?

Herken je hier iets in?

Gerelateerde artikelen

De Wende van GGzE

Familie onvoldoende geïnformeerd bij behandeling GGZ

Ervaring PsyQ

Interview PsyQ Den Haag

Reactie van S

Als je je er bewust van bent is het allemaal niet zo heftig en destructief als het lijkt...

Reactie van Lotte

Het is ietsje duidelijker geworden. Maar ik snap het nog steeds niet helemaal. :')

Reactie van anoniem

Ik merk bij mezelf wel dat als ik warmte bij iemand voel me daar heel erg aan hecht omdat ik dat thuis (bijna) niet voel.. Helaas ook wel bij hulpverleners, niet bij therapeuten, maar bij thuiszorg..

Ik probeer dan altijd zodra ik het opmerk diegene een beetje op afstand te houden en toch weer op zoek te gaan naar warmte thuis..
(daar wil ik niet mee zeggen dat het slecht is hoor, maar ik vind het zelf ook heel eng om me zo aan iemand te hechten, zeker aan mensen die je misschien binnenkort wel kwijtraakt)

Reactie van LotteS

Wauw.

En nu ineens best bang dat dit is wat ik ook met iemand heb.,...

best even schrikken

Reactie van Merel

Ik begrijp het niet echt :-S

Reactie van Felicity

Wat snappen jullie niet?

Reactie van 2bHappy

Ik snap het en herken het ook van mezelf bij een bepaald persoon. Maar ik voel me heel zwak daardoor en weet ook niet zo goed hoe ik er mee om moet gaan. Ik denk dat ik het niet in zo'n extreme mate heb, maar wel die hunkering naar een knuffel en begrip van diegene.

Reactie van Lot

Ik herken het wel heel erg. Sinds de middelbare school heb ik die gevoelens inderdaad voor docenten gehad. Later voor bepaalde therapeuten. Ik vind het, in tegenstelling tot S., ontzettend lastig en naar om mee om tegaan. Om te beseffen dat ik zou moeten accepteren dat ik iets gemist heb en zoke in anderen, maar nooit zal kunnen krijgen. Het zal nooit gemiste gevoelens vervangen, maar hoewel ik dat weet blijven ze er wel. Erg moeilijk..

Reactie van Annelies

Ik herken het ook...Ik heb het nu niet meer zo erg als vroeger, maar ik heb wel geprobeerd dingen in mijn leerkrachten te vinden die ik thuis miste.
Dat heb ik nu niet meer. Ik heb nog wel dat mijn nekhaar overeind gaat staan als iemand iets zegt of doet wat me aan mijn vader doet denken

Reactie van D.

Helaas is dit alles van hier boven precies hetzelfde als dat ik zelf persoonlijk heb mee gemaakt.

Ik ben een tijd uit huis geweest en vervolgens keerde zij mij onterecht en zonder reden de rug toe. nu ben ik sterker maar als ik hun kinderen tegen kom doen ze normaal, maar laatst kwam ik 1 van de ouders tegen, voelde zoveel haat en woede. zou niet weten wat er zou gebeuren als ik de ander tegen zou komen. Het maakt zoveel grenzen in je leven kapot... die zo moeilijk op te bouwen zijn.

Reactie van Esther

Goed dat jullie hier aandacht aan besteden. Ik lees vaak op het forum e.d. terug dat dit onbewust speelt bij meiden hier. Er zijn zelfs therapie vormen waarbij de therapeut dit bewust inzet en een soort repareting toepast. Heel zinvol, mits erg goed doordacht en bewust ingezet.

Als client is het altijd belangrijk te bespreken wat er met je gebeurt in het contact, ook al zijn dat misschien bepaalde verlangens die niet helemaal lijken te kloppen zoals ook in dit artikel staan. Wanneer je deze dingen bespreekt kan er pas een echt goede therapie ontstaan! Je hoeft je bovendien nergens voor te schamen, want therapeuten zijn heel wat gewend en weten ook dat het bij bijna iedere client wel in bepaalde mate gebeurt!

Een interessant iets waar ik graag nog eens onderzoek naar zou willen doen!!

Reactie van ikke89

Ik herken het ook heel erg. Mijn therapeut gaat er ook wel een beetje in mee, maar blijf verder wel op afstand. Ik heb nu het idee dat er iemand is die me toch begrijpt en geinteresseerd is in wat ik voel en denk. Dit heeft overigens niet met een eetstoornis oid te maken.... maar verder is alles wel hetzelfde.

Reactie van Rosa

Dit herken ik heel erg.. ik heb het op de middelbare school voortdurend met docenten gehad, of bepaalde begeleiders, en een tijdje terug ook met m'n therapeut. Het is vrij heftig, ik heb het gevoel dat nooit iemand het gemis kan opvullen.

Als mensen er over willen praten mail me asjeblieft, want ik kan het er met niemand over hebben en heb heel veel behoefte aan contact hierover.

Reactie van Kirr

ik schrik een beetje en het lucht ook een beetje op. Ik ben niet de enige die zich zo voelt. Ik heb het heel erg sterk.. het doet me wel veel verdriet en pijn, want ik voel veel schaamte en ik voel me veel afgewezen. Ikwil die helemaal niet voelen, en toch is het elke keer weer sterk bij die persoon. :( en ik kan me eigenlijk niet voorstellen dat ik iets in mijn opvoeding gemist heb!

Reactie van Sim

Ik herken het. Ik worstel er al (over 3 maanden al 3 jaar mee) en ben er nog niet vanaf. Ik projecteer mijn psycholoog van 3 jaar geleden op anderen. Maar haar mis ik toch het meeste. Ik zie haar op mijn werk, op straat. Toen ik nog in therapie zat bij haar lette ik op: wat ze aan had, hoe ze liep, hoe ze na me keek, hoe ik de aandacht kon trekken. Ik schreef de tijden en datums ook op wanneer ik haar zag. En nu mis ik haar nog steeds en ga ik naar bed met haar foto en zeg ik iedere avond welterusten met een kusje. Helaas, kom ik er echt niet vanaf ik heb veel geprobeerd. Ook hypnotherapie en bewustzijnstherapie maar niet afgemaakt ik gaf het op. Het zit gewoon in me als ik ga na tellen hoeveel moeders ik heb gehad zal het er zeker stuk of 5 zijn! Maar heb voorgenomen dat ik niet meer verder zoek alhoewel het moeilijk blijft.

Reactie van mimi

ow wauw wat herken ik me hier in.Bedankt voor het plaatsen,ik wist nooit wat het was,en dacht dat ik raar was,maar het heeft ook nog een naam en echt fijn om dit te lezen

Reactie van Gina

9 maanden geleden ben ik aan een deeltijd therapie begonnen.
Deze therapie was lichamelijk te zwaar voor me. De therapie is toen na een aantal weken stopgezet. Ik had nog een afspraak met mijn vorige psychotherapeut staan, omdat hij nog iets van mij wilde weten. De dag na het eindigen van de deeltijd had ik die afspraak bij hem en ik kreeg toen gelijk te horen dat hij mij ook niet meer wilde helpen. Ben sindsdien op zoek naar andere hulpverlening, maar dit wil niet echt lukken. Ben ook 2 weken opgenomen geweest.Wil nu heel graag mijn oude therapeut terug. Heb hem lang als vangnet gebruikt, omdat ik niet precies kon voeeelen wat er met me aan de hand was. Echter hij wil me niet meer terugnemen en negeert elke toenadering. (telefoon, mail, sms,) Ben zelfs in een verdrietitge bui langs praktijk gegaan, maar werd gelijk vriendelijk verzocht om weer te vertrekken. Het rare is dat ik in die 2 jaar therapie volgens mij een goede relatie met hem heb gehad.Ik weet nu precies waar ik aan wil werken en heb dit ook op verschillende manieren laten weten, maar krijg totaal geen reactie. Hij heeft me destijds wel 1 eingesprek gegeven, maar toen ben ik zo dichtgeslagen, dat ik niks heb kunnen zeggen. Wat moet ik hier nu mee? Ligt dit aan Mij? Ik mis hem zo vreselijk, maar niemand begrijpt dat. Iedereen vind het gek dat je iemand terug wilt hebben, die je telkens negeert.

Reactie van Angela

Beste Gina,

Ik las je berichtje en herken er veel in. Ook ik heb een therapeut gehad die mij afwees en juist daarom (omdat ik thuis ook altijd afgewezen werd) kon ik haar niet loslaten. In feite hoopte ik via haar alsnog de liefde van mijn moeder te krijgen. Geloof me,dit zal nooit werken. Ik heb inmiddels een lieve therapeute die met zwangerschapsverlof is. Ik heb nu tijdelijk iemand anders die mij aan mijn moeder doet denken,waardoor ik me keer op keer afgewezen voel. Ik hoor telkens wat er niet goed aan mij is en dit triggert mij enorm. Verder heeft ze het vaak over clienten die ze zo goed heeft geholpen en gebruikt veel vaktermen, waardoor ik me heel onzeker en minderwaardig ga voelen. Ik heb geprobeerd het te bespreken, maar ze reageert daar op zijn zachtst gezegd, niet positief op. Dat maakt mij opstandig. Ik heb het gevoel dat ik in een machtsstrijd verwikkeld raak en zodoende heb ik aangegeven dat ik de therapie wil beeindigen. Ik heb over 2 weken een afsluitend gesprek. Geloof me, soms kun je beter loslaten. Accepteer de situatie en ga op zoek naar iemand die je wel wilt helpen. Echt, er zijn geneog lieve therapeuten. Gun dit jezelf.

Reactie van ducky

ik ben blij dat ik dit las, dat zulke overdracht blijkbaar bestaat en meer voorkomt...ik moet namelijk over enkele maanden afscheid gaan nemen van mijn psycholoog omdat hij gaat stoppen, en nu merk ik pas hoeveel ik me aan hem heb gehecht en het afscheid nemen voelt als een soort hevig liefdesverdriet. En dat brengt mij in verwarring, want ik ben volwassen en getrouwd.Ik zit er wel mee.
Ik heb ook niks geen bijbedoelingen, het voelt als een grenzeloze bewondering, hij is de vader die ik nooit heb gehad, in hem zie ik de eigenschappen die mijn man niet altijd heeft en ik voel me dan schuldig. Ik word altijd helemaal rustig bij hem...ik weet niet of ik dit met hem moet bespreken, hij vroeg onlangs wel aan mij "U denkt zeker elke dag aan mij?" Ik wil niet dat hij iets verkeerds van mij denkt.Maar ik heb het er wel moeilijk mee omdat het me zo in de war brengt.

Reactie van Sarah 85

Ik ben mij al enkele weken aan het verdiepen in overdracht. Dit is naar aanleiding van mijn verliefdheid voor mijn behandeld arts (gecompliceerde enkelbreuk).
Via internet kwam ik er achter dat ik wellicht niet verliefd ben maar ik overdracht ben (wat volgens Freud, een daadwerkelijke verliefdheid is)
Nu speel ik met de vraag ben ik verliefd of in overdracht?

Reactie van Anoniem

Gister las ik voor het eerst over dit onderwerp. Het enige wat ik op dit moment voel is een opluchting. Er is herkenning van mezelf! En eerlijk gezegd ben ik daar ontzettend blij mee. Ik ben niet meer alleen, zoals ik maanden (al dan niet jaren) dacht.
Ik wil er zeker aan gaan werken, ik moet wel vind ik.
Wel denk ik (of hoop ik) dat het gevoel minder gaat worden als ik mijn anorexia steeds beter onder controle ga krijgen.

Reactie van Jeanine

Ja, dit herken ik heel erg...

Het heeft een tijd een goede invloed gehad op mij en mijn behandeling. Ik kon daardoor eindelijk eens wat woede uiten naar mijn eigen moeder bijv.
Maar het sloeg de verkeerde kant op. Mijn therapeut en ik sloegen door. We gingen te vriendschappelijk met elkaar om, wist te veel van haar prive, mocht haar altijd bellen, zag haar tussendoor vaak. We hadden ook een enorme klik, zaten op een lijn met veel dingen, maar goed we zaten dus te dicht op elkaar. Heel jammer, want de relatie is daardoor verbroken.. Binnenkort komt er een afscheidsgesprek. Heb er veel verdriet van, maar weet dat dit wel het beste is voor ons beide.

Reageer op dit bericht

Je reactie wordt eerst gechecked door een moderator voordat deze geplaatst wordt!

Je naam	:
Wat wil je kwijt?	:
		Ik kan de code niet lezen
Letters hierboven	: