De psychologie van...Een regelmatige column over de psychologie van.... Kopieergedrag
Jaarlijks denken er in Nederland 400 duizend mensen serieus na over zelfmoord. De zelfgekozen dood van de acteur heeft een enorme aantrekkingskracht op mensen die toch al in de put zitten: "Als iemand als Kamerling niet te helpen is, waarom zou ik dan wel te helpen zijn?" Wie ben ik?Naarmate je eetstoornis meer naar de achtergrond verdwijnt, ontstaat er vaak een leeg gevoel dat maar niet opgevuld lijkt te raken. Ineens vraag je je af, wie ben ik, wat wil ik, wat is mijn passie, wat is mijn levensdoel, hoe moet het nu verder. Klinkt bekend?
Dit zijn vragen die te maken hebben met een stukje eigenheidsontwikkeling. Oftewel het vormgeven van je eigen ik. Als je jarenlang alleen bezig bent geweest met eten of niet eten en alle bijverschijnselen is er niet veel ruimte geweest om te ontdekken wie je bent. Echter deze fase laat zich niet voor eeuwig uitstellen en zodra je enigszins aan de beterende hand bent, moet het toch een keer doorleeft worden. Laat ik ook meteen stellen dat het niet een eenmalige "worsteling" is. Het is een proces dat zich herhaalt in je leven echter de basis is het belangrijkste en kost vaak de meeste moeite. Comorbiditeit: een eetstoornis komt nooit alleen
Het was op niets uitgelopen. De persoonlijkheidsstoornisspecialist zei dat ze pas met de behandeling kon beginnen als ze stopte met alcohol en drugs. De eetstoornissen - en drank- en drugsspecialisten zeiden dat hun behandeling pas zin had als er iets gedaan werd aan haar persoonlijkheidsstoornis." een citaat uit het boek: "Het zusje van de bruid" De Britse Psychiater ‘Fairburn', die veel onderzoek heeft gedaan op het gebied van eetstoornissen citeerde het volgende: AntidepressivaDe hersenen regelen allerlei zaken in ons lichaam. Om dit goed te kunnen doen, is er communicatie nodig tussen de hersencellen in je hoofd. Die communicatie tussen de cellen verloopt via de zogenaamde ‘neurotransmitters'. Dat zijn stofjes in je hoofd die door de ene hersencel worden afgescheiden, en door de andere worden opgenomen. Bij een depressie is er een tekort aan deze stoffen in je hersenen. Bijvoorbeeld omdat ze te snel weer worden opgenomen door de cel die ze gemaakt heeft. Daardoor kunnen ze hun werk niet lang en goed genoeg doen, en gaat er iets mis in de regulatie van je stemming. BindingsangstMannen hebben de naam dat ze er vaak "last" van hebben, maar is dat wel zo? Het lijkt me toch iets dat zowel mannen als vrouwen kunnen ervaren. Het gevoel dat als iemand te dichtbij komt en dat ook uitspreekt, dat je wilt vluchten en de relatie meteen stopzet. Vaak zonder precies te weten waarom je dat doet. Paniek in ieder geval. Hieronder meer info over het fenomeen bindingsangst, wat het inhoud, waardoor het veroorzaakt wordt en hoe er mee om te gaan als je er zelf last van hebt.
Bron:flicker.com/paolomargari Wanneer spreek je van bindingsangst?Hiervan is sprake als er in intieme relaties moeite is om zich te hechten aan iemand, uit angst verlaten / gekwetst of afgewezen te worden. De Orexia's
Maar, wat moeten we hiermee? Moeten we dit ook als psychische stoornis gaan zien? Serieus nemen? Of is het overal (niet officiele) etiketjes opplakken ook een risico? Een voorbeeld is Orthorexia Nervosa. Is dit in Nederland een erkende eetstoornis? Nee. Wie heeft deze stoornis of beter gezegd deze term dan bedacht? Een verslaving
Dit beeld kan in sommige gevallen best in de buurt van de waarheid komen maar het gros van de mensen dat een verslaving heeft, daar zul je het niet aan zien. Dat kunnen mensen zijn zoals jij en ik. Lisa overkwam het dat zij zowel een verslaving als een eetstoornis ontwikkelde. Klik hier om meteen naar Lisa's verhaal te gaan. Wat is een verslaving ? Seksualiteit en intimiteitVroeg of laat is het tijd voor het praatje over de bloemetjes en bijtjes. Zoals ouders dat zo voorzichtig mogelijk willen brengen. De vraag blijft altijd: Wanneer is het tijd om het praatje te houden over seksuele voorlichting? En hoe vertel je het zodat het duidelijk is maar niet je "Mama kwam naar me toe en ze zei dat we een keer moesten praten. Ze zij dat ik vriendjes zou worden met jongens en dat jongens anders zijn dan wij. Ik snapte niet zo goed wat ze bedoelde.. Mama zei ook dat we op school seksuele voorlichting hadden gehad en ze vroeg of ik daar nog vragen over had. Eigenlijk had ik dat niet.. Ik wist niet waar ik over moest stellen. Ze begon over bloemetjes en bijtjes. Dat wij bloemetjes waren en wanneer we gebloeid zijn dat er bijtjes geïnteresseerd zouden zijn omdat we zo mooi waren. Maar ik moest oppassen dat ik niet alle honing weg zou geven aan de bijtjes want dan zou ik niet meer mooi zijn..'' UitstelgedragVan uitstel komt vaak afstel. Niet alleen dat. Van uitstel komt ook vaak stress, want door niet te doen wat je eigenlijk moet doen, neemt de spanning toe. Op alle vlakken in je leven is dit een bekend fenomeen. Of het nu om dat moeilijke telefoongesprek gaat, een tentamen waarvoor je moet leren of het daadwerkelijk gaan volgen van een eetlijst om beter te worden.
bron:flickr.com/johnonolan Je ouders op je schouders
Wanneer één of beide ouders psychische problemen hebben, brengt dat veel druk en spanningen in het gezin. Ten eerste in praktische zin; de taken die een vader of moeder normaal gesproken vervult schieten er vaak bij in, en moeten worden opgevangen door de andere gezinsleden. Spierpijn
Alle spieren in je lichaam hebben voedingsstoffen nodig. Deze voedingsstoffen halen je spieren uit koolhydraten zoals suikers. Er wordt onderscheid gemaakt tussen vroege en late spierpijn. Bij vroege spierpijn wordt de pijn in je spieren bedoeld die je tijdens de inspanning voelt. Maar waar komt dat door? (Foto: fitplein.nl) Overdracht
Zij zou mijn redding zijn! Ik wist het zeker. Ze maakte immers met allerlei kleine signalen heel goed duidelijk dat ze om me gaf, dat ik speciaal voor haar was, dat ik anders was dan al die andere suffe cliënten. Ik kon haar wens vervullen, als zij mijn wens zou vervullen. Natuurlijk durfde zij dit niet hardop te zeggen, dat hoorde niet in verband met haar beroep en professionaliteit, maar ik zou er wel voor zorgen dat het goed kwam. Ik wist precies wat zij wilde, ik voelde het aan alles. Ik was dol op haar, bijna verliefd. Ik dacht iedere dag aan haar en als ze me zou bellen, zou ik zelfs nog komen lopen, als ik maar bij haar kon zijn. anoniem Zij was perfect
Topsport en eetstoornissen
Ongeveer 9% van de meiden die níet aan topsport doen krijgt een eetstoornis en 0,5% van de mannen die niet aan topsport doen. Uit Noors onderzoek is gebleken dat 20% van de vrouwen en 8% van de mannen in de topsport een eetstoornis ontwikkelt. Dat is bij vrouwen het dubbele percentage en bij mannen nog veel meer. Toch voldoen sporters vaak niet aan de criteria van een eetstoornis volgens de de DSM IV. Dit komt vaak doordat ze door veel spiermassa wel een juiste BMI hebben. Dit betekent dus niet dat ze geen eetstoornis hebben, maar dat het niet valt onder boulimia of anorexia. Een andere term die dan naar voren kan komen is Anorexia Athletica.
Bij topsport staan de sporters continue onder druk. Druk om te presteren en de druk om beter te worden in de sport. En een topsporter heeft een uitgebalanceerd dieet zodat hij/ zij de goede voedingsmiddelen binnen krijgt. Maar doordat je er dan iedere dag zo mee bezig bent kan het zijn dat je er in door slaat. Posttraumatisch stress-stoornis PTSS
Dit laatste was te merken aan mijn altijd te hoge hartslag en dat ik altijd last had van veel zweten, angstzweet. Na een tijdje kwam ik er ook achter dat ik hele stukken uit het verleden niet meer kan herinneren en dat ik heel erg overdreven schrikreacties kon vertonen op kleine dingetjes. Zo durfde ik ook bepaalde dingen niet meer te doen, een route door het dorp niet meer te fietsen en was ik ontzettend bang om nieuwe contacten aan te gaan, want stel je voor dat ik weer gepest zou worden?!" Dit zijn slechts een paar symptomen van posttraumatisch stressstoornis, afgekort PTSS. PTSS is een angststoornis die kan ontstaan na heftige gebeurtenissen die niet goed worden verwerkt. Vroeger werd deze stoornis alleen onder de soldaten genoemd die uitgezonden waren en daarna helemaal ontregeld waren van de heftige gebeurtenissen, maar tegenwoordig wordt het veel vaker ook aan andere gebeurtenissen toegekend. Veel bekende gevallen zijn vormen van mishandeling, verkrachting, ongelukken of berovingen. Nooit alleen: Dissociatieve Identiteitsstoornis
Door Merieke en Scarlet Soms krijg ik de vraag van mensen "Wat houdt het leven met een Dissociatieve Identiteits Stoornis in?". Op die vraag ga ik proberen antwoord te geven. De beste manier om dit uit te leggen is door te beginnen bij de term dissociatie. Dissociëren is jezelf psychisch gedeeltelijk afscheiden van wat er met jou of om je heen gebeurt. Zo kun je dissociëren van wat je aan het doen bent (gedrag); wat je voelt (emoties); wat je in je lichaam ervaart (zintuigen); je besef van wat er gebeurt (tijd of kennis). Dissociëren kan variëren van enigszins tot volledig, dus van het missen van een paar kleine details tot zo weinig weten dat het lijkt alsof je er niet bij bent geweest. Dissociatie is niet hetzelfde als dromerig zijn of selectieve aandacht. "Als de spanning te hoog wordt, er triggers zijn in het heden uit het verleden of ik te weinig tijd neem voor mezelf merk ik dat ik nog steeds soms tijd kwijt ben, maar nu gelukkig wel zover dat 99% van de tijd wel kan herleiden wat ik dan heb gedaan." De meest ernstige vorm van dissociatie is de Dissociatieve Identiteits Stoornis, afgekort DIS, vroeger ook wel de Meervoudige Persoonlijkheids Stoornis (MPS) genoemd. In tegenstelling tot wat veel mensen denken, is het niet zo dat mensen met DIS stemmen die van buitenaf komen horen, zoals het geval is bij schizofrenie. Het komt vaak voor dat men naast Dis ook persoonlijkheidsproblematiek heeft. Naar schatting heeft 1 procent van de volwassenen Dis. 90% is vrouw en in 90% van de gevallen is er sprake van een verleden met ernstig fysiek of seksueel geweld. De volgende kernmerken horen bij DIS:
De identiteiten verschillen vaak ook wat betreft spraak, gedragingen, handschrift en kleding en soms hebben de identiteiten een eigen naam. "Iedere persoonlijkheid heeft een eigen naam en staat op een ander punt in het leven. Zo zijn er delen die nog leven in het verleden en denken dat we nog midden in de trauma's zitten, maar zijn er ook delen die ouder zijn dan het lichaam. Ook zijn er zowel mannen als vrouwen en tja een man heeft nog wel eens problemen met een vrouwelijk lichaam en dat werd dan ook vaak op destructieve manieren getoond. Voor de buitenwereld is het wel merkbaar als er iemand anders is, maar kunnen vaak de link niet leggen. Zo kreeg ik een keer op mijn werk de opmerking "kan je niet eens 1 handschrift gebruiken, weten we tenminste van wie het dossier is". Ook in mijn gedrag, mijn taalgebruik en woordkeuze, mijn houding is het terug te zien. Op mijn werk zijn we voornamelijk met 2 die het doen en dat gaat heel erg goed." De ontwikkeling van je persoonlijkheid vindt plaats voor je 6e levensjaar en maakt je tot wie je bent. Natuurlijk kunnen dingen veranderen door dingen die je meemaakt, eigenlijk door je levenservaringen die je meekrijgt in het leven, maar de basis van je persoonlijkheid wordt gelegd voor je 6e levensjaar. Niet iedereen kan echter genieten van een fijne jeugd en een goede manier van zelfontplooiing en ontwikkeling. Voor mijn 6e levensjaar had ik niet de kans om te genieten van het leven en de kans om mooie en leuke dingen te ontdekken om mijn persoonlijkheid te kunnen vormen. Mijn jeugd bestond uit seksueel, lichamelijk en psychisch misbruik door mijn ouders en de gemeenschap waarin ik leefde. Als kind is dit te veel en moet je een manier zoeken om toch om te kunnen gaan met de situaties. Zo ontstonden er andere personen bij mij die delen van de trauma's voor mij opvingen en droegen. Zo werd de impact van de trauma's voor mij minder en dragelijker. Op de momenten dat de andere mij overnamen had ik geen herinnering aan de gebeurtenis en daardoor hoefde ik dat deel van het trauma niet te dragen. Op deze manier kon ik ook omgaan met lichamelijk pijn zonder maar een kik te geven naar de persoon die mij dit aandeed. Mijn gevoelens werden afgevlakt en uitgeschakeld en de ontwikkeling tot één persoonlijkheid belemmerd. Het zal lastig voor te stellen zijn dat er meerdere personen eigenlijk wonen in één lichaam. Ik probeer dit vaak onder woorden te brengen door het geven van een voorbeeld: Je zit met 50 of 100 man in de bioscoop in één ruimte dat kan behoorlijk benauwend zijn en lastig omdat je het niet met iedereen kan vinden. Gelukkig is het bezoekje aan de bioscoop, maar de duur van de film en dan kan je weer lekker rustig naar je eigen huis gaan, naar de mensen die je vertrouwd en om wie je geeft. Die bioscoop zit in mijn lichaam en ik kan helaas niet zeggen ik ga weg want de film is voorbij. Ze zullen altijd bij mij zijn wat ik ook doe en wat ik ook onderneem. Net als in de bioscoop, waarin iedere persoon een eigen naam en leeftijd heeft is dat ook van toepassing op de personen bij mij.
Een korte periode zijn wij bezig geweest met het verwerken van trauma's, maar doordat dat te veel ontregelde met tot gevolg dat ik zeer destructieve acties ondernam in het leven is er nu besloten om ons in de therapie puur te richten op stabilisatie. In de toekomst wanneer alle delen duidelijk zijn en ook duidelijk is welke functie zij in het verleden hebben vervuld en welke functie zij nu in het dagelijkse leven vervullen kunnen we gaan kijken of er mogelijkheden zijn om toch stukken te verwerken, zodat deze niet meer mijn leven beïnvloeden. Daarnaast is ook van belang dat alle delen het besef hebben in het heden te leven en het verleden voorbij is. "Nog dagelijks merk ik de invloeden van de andere, maar gelukkig door ruimte te maken voor de andere en te accepteren dat ze er zijn kan ik nu fulltime werken en genieten van de dingen die ik nu heb." Mocht je na het lezen van dit stuk het idee hebben dat jij je in mijn verhaal herkent raad ik je ten sterkste aan contact op te nemen met een gespecialiseerde instantie. Alleen zij kunnen je vertellen of deze diagnose bij jou hoort en tevens kunnen ze kijken naar de behandeling die jij nodig hebt.
Behandeling is zeker mogelijk. Er is helaas nog wel weinig effectonderzoek gedaan naar verschillende behandelingen, echter in de literatuur wordt veelal gesproken over het driefasenmodel. Hierbij moet de persoon met DIS leren om zijn overlevingsstrategie van dissociëren op te geven. In plaats van het dissociëren moeten dan andere methode worden aangeleerd om om te gaan spanning en problemen. Het uiteindelijke doel van de behandeling is het één worden van de traumatische herinneringen en gedissocieerde delen van de persoonlijkheid. Voor informatie over gespecialiseerde centra in Nederland wil ik je verwijzen naar http://www.lcvt.nl, zij zijn volledig gespecialiseerd in de diagnosticeren en behandeling van vroegkinderlijke chronische traumatisering. Vind je het interessant om een boek te lezen over DIS? Er zijn meerdere ervaringsverhalen in boekvorm. Onderstaand een lijstje:
Daarnaast bestaan er de nodige films die rond het thema DIS draaien:
"Ik ben blij met wat ik heb bereikt tot op heden, de psychiatrie had me tenslotte afgeschreven in 2006 en mij de mededeling gegeven dat ik nooit normaal zou kunnen functioneren en mijn leven voornamelijk zou doorbrengen in opname."
Haaruitval bij eetstoornis
Mijn borstel is ook net een angorakat nadat hij door mijn haren heen is geweest. Ook als ik ergens heen ga en dan mijn jas uittrek op de plaats van bestemming... dan zit de hele achterkant van mijn jas vol haren. Echt, het ziet er niet uit! Vroeger had ik nog een redelijke bos met haar, wel dun haar, maar wel veel. Inmiddels heb ik nog maar een inimini dun sliertje staart over als ik het samen bind. Ik heb een vriendin waarvan het haar rond haar scheiding allemaal is uitgevallen. Hierdoor is ze bovenop een beetje kaal. Dat vind ze echt vreselijk. Het komt doordat ze veel te weinig eet, al is ze helemaal niet graatmager. Ik hoop niet dat ik dat ook zo krijg, want dan durf ik niet meer over straat" Een mens verliest dagelijks 40 tot 100 haren. Maar soms kan veel haaruitval een gevolg zijn van een eetstoornis. Het is dan niet meer normaal en kan zelfs als een probleem ervaren worden. Wat veroorzaakt haaruitval en hoe kan je dit voorkomen? DromenSlapen lijkt de normaalste zaak van de wereld. Je gaat 's avonds naar bed om je lichaam de tijd te geven om zich weer ‘'op te laden''. Maar soms komt het toch voor dat je niet uitgerust wakker wordt of zelfs wakker schrikt. Dit kan met verschillende dingen te maken hebben. Eén daarvan is dromen. Dromen kan erg fijn zijn, maar soms ook erg verwarrend of zelfs erg eng. Dan spreken we van een nachtmerrie. Maar wat houdt slapen nou eigenlijk in? Over de functie van slapen zijn er nog veel onduidelijkheden. Er wordt gezegd dat je jouw lichaam dan weer ‘'oplaadt'' voor de volgende dag. Maar er wordt ook een connectie gelegd met het emotionele evenwicht. Wanneer je namelijk weinig of slecht hebt geslapen, ben je veel emotioneler. De connectie is alleen nog niet bewezen.
Slapen bevat 3 fasen: - Doezelen. Dit gebeurt in het begin en hierin merk je het eerste verschil tussen waken en slapen. In dit stadium wordt je nog makkelijk wakker. Hoe normaal slapen ook lijkt, het kan ook voor problemen zorgen. Sommigen hebben veel moeite met het in slaap komen of wakker worden. Sommigen hebben last van nachtmerries of (voor hun) onverklaarbare dromen. Effect eetstoornis op je tanden
"Na anderhalf jaar ging ik gisteren voor het eerst weer naar de tandarts. Ik had nergens echt last van dus hoopte snel weer buiten te staan. Ik had wel van een vriendin gehoord, die ook regelmatig over gaf, dat de tandarts soms kan zien dat je vaak overgeeft, maar dat zou bij mij vast wel mee vallen. Eénmaal in de tandarts-stoel sprak het gefronsde gezicht van de man met blauw mondkapje en pulkend haakje boven mijn mond boekdelen: het was niet in de haak. Na een dik uur stond ik weer buiten met 4 gevulde gaatjes, een verplichte afspraak bij de mondhygiëniste en een vervolgafspraak om de drie andere gaatjes te vullen en om twee kiezen af te dekken om nog meer slijtage te voorkomen. Had ik nu maar een aanvullende verzekering afgesloten dacht ik bij mezelf. Een stomme gedachte, want eigenlijk had ik natuurlijk moeten denken: was ik maar nooit begonnen met overgeven." Tanderosie, het oplossen en terugtrekken van tandvlees, gaatjes, afbreken van tanden en glazige & gelige tanden... Dit zijn allemaal gevolgen voor je tanden en mond door regelmatig overgeven en eetbuien. In je maag zitten een heleboel zuren die erg slecht zijn voor je tanden. Als je over geeft komen deze zuren in je mond en daardoor treden bovenstaande klachten op. Deze klachten treden ook op als je vaak last hebt van maagzuur wat omhoog komt. Uitblijven menstruatie bij anorexia
Nu wilde ze dan nog wel geen kind, maar misschien wel als ze ergens eind twintig zou zijn. Zou het wel goedkomen? Hoe lang kon dit zo blijven voordat het ernstige gevolgen zou hebben?" Je hebt er vast wel eens van gehoord: het uitblijven van de menstruatie als één van de gevolgen van anorexia. In de medische wetenschap wordt het uitblijven van de menstruatie ook wel amenorroe genoemd. De menstruatie is de periode van de menstruatiecyclus waarin de verdikte wand van de baarmoeder, die klaar was gemaakt om een embryo op te vangen, wordt opgeruimd om voor de volgende eisprong opnieuw te kunnen worden opgebouwd. Het woord menstruatie komt van het Latijnse woord mensis, wat maand betekent. Er zijn twee verschillende vormen van amenorroe: 1. Primaire amenorroe: hiervan is sprake wanneer een meisje maar niet ongesteld wordt, terwijl ze dit gezien haar leeftijd eigenlijk al wel zou moeten zijn. Ze is eerder dus nog nooit ongesteld geweest. Kalium tekort door eetstoornis
Maar hoe is dit tekort aan kalium ontstaan? En wat houdt een kaliumtekort eigenlijk in? En krijg je altijd een hartstilstand bij een tekort aan kalium? Allemaal vragen die wellicht in je opkomen bij de eerste twee zinnen. Denk nu niet "dat zal mij niet overkomen", want zo uniek is een kaliumtekort niet bij mensen met een eetstoornis. Kalium is net als natrium één van de noodzakelijke mineralen in ons lichaam. Een kalium tekort wordt ook wel hypo-kaliëmie genoemd. Hypo staat voor te laag en Kaliëme voor kalium gehalte van het bloed.
|
Bepaalde soorten van deze neurotransmitters, namelijk serotonine en noradreline, zijn verantwoordelijk voor onze stemmingen. Hoe meer er van deze stoffen aanwezig is in de hersenen, en hoe actiever ze zijn, hoe beter, blijer en vrolijker we ons voelen.
Steeds vaker zien we "diagnoses" voorbij komen die zijn afgeleid van de naam An
Ondanks dat er openheid over is in de media, zijn er toch nog aardig wat vooroordelen rond verslaving. Bij veel mensen roept verslaving het beeld op van de 
Je ouders zorgen voor je, en helpen je als je in de problemen zit. Althans; zo gaat het meestal. Soms zijn de rollen echter omgedraaid; één of beide ouders hebben een psychische stoornis, waardoor het kind in feite voor zijn of haar ouder(s) moet zorgen. Bijvoorbeeld als een ouder depressief is, een verslaving heeft of een andere (gedrags)stoornis. 
Als je lange tijd
"Ik wist het zeker, dit was 
Eetstoornissen komen veel voor onder topsporters. 
"Voordat ik kon accepteren dat in mijn lichaam niet één persoon woonde, maar dat ik het lichaam moest delen met ook heel veel anderen was ik heel veel tijd kwijt. Na 3 jaar zeer intensieve gespecialiseerde therapie kon ik op mijn 22e zeggen dat ik het wel accepteerde."
De andere identiteiten van mensen met DIS worden ook wel alters genoemd. Deze zijn zo sterk dat ze afwisselend de controle hebben over iemands gedrag en bewustzijn. De overgang van de ene alter naar de andere kan ook heel plotseling plaatsvinden. Delen van de persoon leiden een afzonderlijk leven, met een eigen voorgeschiedenis, een eigen zelfbeeld en identiteit. 
In het leven kan het heel lastig zijn dat er meerdere gebruik maken van één lichaam, want iedereen heeft eigen belangstelling en dingen die hij of zij graag doet. Daarentegen zijn ze ook niet allemaal even oud en even blij met het lichaam waar ze gebruik van maken. Zo hebben de mannelijke delen het er heel moeilijk mee dat ze in een vrouwelijk lichaam zitten en de kinderdelen moeite met het feit dat het lichaam al volwassen is. Als een ander deel er is kan het gebeuren dat ik tijd kwijt ben en niet weet wat er gebeurt is. Door een aantal jaren therapie te volgen heb ik geleerd hoe ik kan toekijken vanaf een afstand naar het lichaam. Je kan je dat voorstellen als toekijken hoe je moeder het eten staat klaar te maken, alleen kijk ik dan toe op mijn eigen lichaam.
"