De psychologie van...Een regelmatige column over de psychologie van.... Self-fulfilling prophecy
"Ik had een leuk vriendinnen groepje. We waren in totaal met ze vijven en we deden allemaal leuke dingen samen. Het was altijd erg gezellig, maar ik dacht altijd ergens dat ze mij niet echt leuk vonden en dat ze geen vriendinnen wilde zijn. Dat ze alleen maar tijd met mij doorbrachten omdat ik er nou eenmaal 'bij hoorde'. Hierdoor durfde ik minder te vertellen en was ik niet zo open als de andere meiden. Dit werd mij niet in dank afgenomen en dan dacht ik 'zie je wel, ze mogen me niet'. Hierdoor ging ik mij nog meer afsluiten en minder vertellen en zo was het cirkeltje rond. Uiteindelijk is de vriendschap stuk gelopen en is er gebeurd waar ik bang voor was: ze wilde geen vriendinnen meer zijn.. " Self-fulfilling prophecy: een foute definitie van de situatie die gedrag oproept waardoor de foute definitie waarwordt. Je denkt iets wat niet klopt, maar door jouw gedachten en gedrag wordt dat wat niet klopte realiteit. Het begrip is afkomstig uit 1948 van de Amerikaanse socioloog Robert Merton. Anders gezegd: waar je in gelooft (bang voor bent) komt uit, doordat je bewust en onbewust handelt op een manier waardoor datgene uitkomt. De eeuwige twijfelaarKeuzes maken doe je al vanaf het moment dat je geboren bent en dat blijft je hele leven. Of je gaat huilen voor de fles of gaat lachen naar je moeder en wat je wilt eten en drinken, wat je wilt worden als je later groot bent, maar ook grote beslissingen als; wil ik kinderen en/of wil ik trouwen. Wat als je nooit een knoop door durft te hakken en altijd twijfelt aan je beslissingen?
Daarnaast kan het natuurlijk ook komen doordat je allebei de dingen waar tussen je moet kiezen wel wilt en dan moet je dus kiezen tussen 2 'goede' dingen. Als je hart het ene zegt en je verstand het andere dan wordt het nog moeilijker om te kiezen. Als je goed weet wat voor jou belangrijk is dan ga je minder twijfelen. Je weet dan namelijk wat je wel en wat je niet wilt en dan kies je de dingen die daarbij passen. Ik vind keuzes maken ook erg moeilijk. De stomste dingen twijfel ik al over.. Als ik uit eten ga dan lees ik de kaart altijd 100 keer door en doe ik ontzettend lang over kiezen, want ik vind bijna alles lekker en waar heb ik nou echt trek in. Als ik ga winkelen dan wil ik bij iets leuks altijd nog verder kijken, voor als ik verderop iets nog leukers tegen kom. Maar ook de belangrijke keuzes in het leven komen dichterbij. Ik ben op een leeftijd waarop die keuzes een rol gaan spelen en dat vind ik niet gemakkelijk. Wat voor baan wil ik na mijn studie? Wil ik eerst trouwen en dan kindjes of alleen kindjes (voor zover je dat zelf kiest want het moet natuurlijk ook nog lukken, maar daar los van). Wil ik eerst nog een verre reis maken? Wil ik een huur- of een koop huis en ga zo maar door... Psychiaters zien regelmatig patiënten die een eetstoornis ontwikkelen als zij in de 30, 40 of zelfs 50 jaar of ouder zijn. Vaak ontstaat de eetstoornis na een scheiding, menopause, het verlies van een ouder, het kwijtraken van een baan of als de kinderen het huis uit gaan. Het gevolg van deze gebeurtenissen is dat de vrouw zich depressief gaat voelen en daardoor de eetlust verliest. Door de verminderde eetlust gebeurt het vaak dat iemand afvalt en zich daardoor beter gaat voelen. Door het lijnen worden de problemen naar de achtergrond geschoven. De focus komt dan op het lijnen en dunner worden te liggen. * Bedroefde Griekse godinnen & strenge Spartanen Maar de Griekse Goden zelf waren ook niet immuum voor lijden. Persephone is de dochter van Demeter: de Godin van de landbouw en vruchtbaarheid. Op een dag is Persephone bloemen aan het plukken, als zij door een gat in de aarde valt en terecht komt in de hel. Hades, de God van de onderwereld, wil haar niet meer laten gaan en Persephone zit gevangen in de duistere wereld van de overledenen. Ze weigert te eten zolang ze bij Hades moet verblijven. Haar moeder, Demeter, is radeloos: ze zoekt overal naar haar dochter, maar kan haar niet vinden. In haar verdriet laat ze de aarde dor en onvruchtbaar worden. Als er een hongersnood dreigt, grijpt Zeus in en beveelt Hades Persephone terug te geven aan Demeter. De symboliek van deze mythe is vergelijkbaar met de ervaring, de hel, van een eetstoornis. * Christelijke asceten & Duivelse vrouwen In de late Middeleeuwen kreeg men zijn twijfels bij de hongerheiligen. Ten eerste om theologische redenen. Jezus had immers verboden om te vasten buiten vastentijd. Ten tweede omdat de extreme manier van leven, leidde tot allerlei lichamelijke gevolgen. De asceten werden zwak, konden hun werk niet meer doen of stierven zelfs. Langzaam maar zeker werd het hongeren steeds minder gezien als een teken van God, maar als een bezetenheid van de Duivel. De visioenen die de heiligen kregen - wellicht door gebrek aan voeding - werden niet meer ontvangen als berichten van God, maar van Satan. Ooggetuigen uit die tijd beschreven dat eten voor deze mensen een kwelling was, die gepaard ging met lijden, pijn en braken. Exorcisme werd gezien als de oplossing voor dit Duivelse probleem. Veel van de vrouwelijke asceten belandden uiteindelijk op de brandstapel en werden verbrand als heks. * Wondermeisjes & hongerkunstenaars De wondermeisjes waren fenomenen die werden bew De mannelijke tegenhanger waren de hongerkunstenaars. In tegenstelling tot de meisjes, zetten deze figuren het hongeren openlijk in als middel om geld en roem te verkrijgen. De hongerkunstenaars boden zich aan als attractie. Ze stelden hun lichaam tentoon op kermissen, jaarmarkten, circussen en pretparken, in ruil voor geld. Deze 'levende geraamtes' kregen gigantisch veel bezoekers. De beroemde schrijver Kafka - zelf een anorexialijder - heeft een verhaal geschreven over een hongerkunstenaar. Het is een triest verhaal over het verval van de roem van de hoofdpersoon. Hij was ooit een beroemd hongerkunstenaar, maar de mensen zijn niet meer geinteresseerd in hem. Hij zit, mager en eenzaam, in een vies kooitje in een circus. Tussen het stro en de dieren kwijnt hij weg: hij kan niet stoppen met hongeren. Van een kunst - een vermogen - is zijn hongeren uitgegroeid tot een lijden - een onvermogen. Dit symboliseert niet alleen de overgang tussen anorexia als kunstuiting en anorexia als ziekte, maar ook een individuele overgang waar mensen met een eetstoornis mee te maken krijgen. Dieëten en afvallen wordt door velen in het begin ervaren als een vermogen. Als de eetstoornis zich vastbijt, wordt het steeds meer een onvermogen: iets waar je geen grip meer op hebt. * Hysterische wijven & dokter Freud De oorzaak van psychiatrische ziektebeelden werd in die tijd vaak toegeschreven aan hysterie. Hysteria verwijst naar de baarmoeder. Men was ervan overtuigd dat allerlei psychiatrische klachten werden veroorzaakt door een 'wandelende' of 'opstijgende' baarmoeder. Aangezien de menstruatie vaak uitblijft bij anorexia, ging men ervan uit dat dit de stoornis versterkte. Doordat het bloed niet kon stromen, zou het 'bederven'. Rond de eeuwwisseling kwam Freud met zijn psycho-analytische theorieën. Freud heeft niet veel goeds betekend voor veel vrouwen. Hij zei namelijk dat de herinneringen van vrouwen aan seksueel misbruik, geen échte herinneringen waren, maar fantasieën. Hierdoor werde veel seksueel getraumatiseerde vrouwen niet goed geholpen voor hun probleem. Een dubieus geval dus, die Freud, maar hij heeft wel een belangrijke stempel gedrukt op de psychiatrie. Zijn ouvre wordt gekenmerkt door één groot thema: seks. Hij bracht werkelijk alles in verband met de seksuele ontwikkeling. Zo ook eetstoornissen. Freud legde een verbinding tussen eten en seks. Aangezien zowel seks als eten te maken hebben met het lichaam, genieten en schuldgevoelens is dit geen vreemde theorie. Veel mensen met een eetstoornis zullen de link tussen eten en seks (of seksueel trauma) kunnen herkennen. In de jaren die volgden werd er verder geborduurd op Freuds psychoanalyse. Onder andere de systeemtheorie, biologische en psychodynamische theoriën en feministische ideën over anorexia, waren hiervan het resultaat. * Twiggy & de Demi's Recent onderzoek naar anorexia benadrukt de invloed die de media heeft op jonge vrouwen. Het lichaamsbeeld van meisjes en vrouwen wordt sterk beinvloed door modellen, actrices en andere beroemdheden. Er zijn celebs, zoals Demi Lovato, die deze voorbeeldfunctie oppakken als een ware levensmissie met televisieprogramma's en twitteraccounts rondom hun eetstoornisverleden. Andere beroemdheden gaan rustig door met hongeren en ontkennen. Maar, er is een ontwikkeling gaande waarin er steeds meer kritiek komt op het huidige magerideaal en lof voor gezonde initiatieven. * Anorexia Nervosa: een complexe ziekte Wie weet waar toekomstige generaties onder gebukt gaan en wat voor verschijningsvorm anorexia dan aan zal nemen. Wat blijft is dat anorexia een complexe ziekte is met verschillende thema's, oorzaken en gevolgen. Het is een strijd die in elke tijd opnieuw werd en wordt gestreden, maar vooral een strijd die door individuen elke dag opnieuw moeten worden aangegaan en overwonnen. Persephone, kiest er uiteindelijk voor om een deel van het jaar in het Rijk van de doden door te brengen bij Hades. Zij ontplooit zich daar tot een waardige koniging van de onderwereld. Persephone wordt een gids voor stervelingen die op bezoek zijn de onderwereld. Ze is dus niet alleen krachtiger geworden van haar negatieve ervaringen, ze zette haar ervaring in om anderen te helpen in tijden van nood. Afbeelding 1: Dante Gabriel Rossetti - Persephone Een psychose; wat is het eigenlijk? Hoe weet je of jij dat ook hebt en hoe weet je of jij dat juist niet hebt? Het is belangrijk een psychose op tijd te herkennen. Juist omdat er goede behandeling voor is of juist om onderscheid te maken tussen een psychose en een ernstige paniekaanval. Judith legt in dit blog uitgebreid uit hoe het is om een psychose te hebben en hoe je hier het best mee om kunt gaan. "De wereld om mij heen voelt vreemd en beangstigd. Wie kan ik nog vertrouwen? Waarom kijken mensen zo naar mij? Hebben zij iets tegen mij? Wat een verwardheid, de realiteit vervaagd. Elke handeling gaat moeizaam. Het liefst ben ik stil en alleen ondanks dat de eenzaamheid overheerst. Mijn concentratie verslechterd. Ik voel mij uitgeput, zelfs een arm optillen kost moeite. Flarden werkelijkheid en een enge vreemde wereld mengen zich door elkaar. Mijn gedachten zijn kronkels waar geen vat op te krijgen is. Geluiden klinken hard en doen zelfs pijn. Smaken, geuren en kleuren vervormen. Op straat voelt het alsof ik door mensen in de gaten word gehouden en alsof ik word achtervolgd door mensen die mij iets aan willen doen. Toch zeggen mijn naasten dat er niemand om mij heen te vinden is, maar wie is er eigenlijk nog te geloven? In het donker zijn er schimmen en ben ik bang. Het geschreeuw van de stemmen in mijn hoofd en tegelijkertijd het gefluister, het maakt mij bang. Wat is de waarheid?" Bij een psychose raakt je kort of langdurig het contact met de werkelijkheid kwijt. Wat heel beangstigend kan werken voor de persoon zelf en zijn/haar omgeving. Een psychose is geen ziekte op zich maar een groep psychiatrische verschijnselen en symptomen. Vaak loopt iemand bij de eerste psychose te lang door met de psychotische verschijnselen omdat hij/zij niet door heeft daadwerkelijk psychotisch te zijn omdat de kenmerken als realistisch worden gezien/ ervaren. Een psychose kan langzaamaan ontstaan of acuut. Het is vooral bij jonge mensen van belang dat psychotische verschijnselen tijdig worden vastgesteld. Hoe sneller hulp kan worden geboden, hoe kleiner de kans op het blijvend worden van de gesteldheid. Maar wat een brede vraag! Wat Wil Ik. Misschien moeten we dat iets specifieker maken. Bijvoorbeeld: ‘Wat vind ik leuk?', ‘Wat vind ik belangrijk in het leven?', ‘Wat voor opleiding wil ik doen?' of ‘Wat voor werk wil ik doen?'. Kies voor jezelf een vraag die bij jouw leven past op dit moment. En laat je inspireren door de volgende opdrachten om erachter te komen wat jij wilt. Je bent geen mislukkeling als je leven op dit moment klote is. En je bent geen superhero als je leven op dit moment fantastisch is. Je bevindt je gewoon ergens op je bar-code. Het leven is als een bar-code. Er zijn donkere en lichte stukjes waar de scanner overheen beweegt. Je hebt het gekocht, dus je kunt er maar beter van houden. Officieel is het pas net herfst, maar de verwarming staat in veel huizen al aan en zelfs de eerste handschoenen zijn al gespot. Veel meiden (en jongens) met een eetstoornis geven aan dat zij het nu al enorm koud hebben en overwegen hun winterjas al aan te trekken of dit zelfs al te hebben gedaan. Is het dan echt zo koud, of is het een gevolg van je eetstoornis? Jongeren blijken met gemak 10 tot 15 glazen sterke drank achter elkaar naar binnen te werken. Echter zijn maar weinig jongeren zich er bewust van wat dit precies met je lichaam doet en wanneer je een eetstoornis hebt, vereist dit nog meer oplettendheid. Werking en effecten Vrijwel alles wordt in een kliniek geregeld voor de cliënt, dus is het ook niet nodig om zelf veel initiatief te nemen. Initiatief nemen leer je als het ware af. Eigenlijk wordt bijna het hele leven voor je in een kliniek geregeld en hoeft je je alleen maar aan te passen. De echte wereld, maatschappij, ligt buiten de muren van de instelling en draait door zonder dat je hieraan mee hoeft te doen of moet voldoen aan de normen en waarden die daar gelden. Uiteindelijk leidt dit tot verlies van jouw identiteit als mens en verandert het je zelfbeeld. Ik hoop trouwens niet dat je bij het lezen van deze inleiding al afhaakt, enkel omdat je een aversie/ hekel hebt aan alles wat te maken heeft met seks en intimiteit... gewoon omdat je het vies vindt, omdat je er de rillingen van krijgt... niet afhaken, want daar gaat deze blog ook over. De seksuele ontwikkeling start voor ieder mens bij het leren kennen van het eigen lichaam en bij de positieve ervaring van aanraking. Op welke leeftijd dit start? Simpel, al in de babytijd. Het enige verschil is dat een baby geen seksuele gevoelens zal hebben bij aanraking, dit komt pas op latere leeftijd. In de puberteit (9 - 13 jr) komt jouw seksuele ontwikkeling in een stroomversnelling terecht. Je krijgt meer interesse voor naakt en je gaat misschien al wat fantaseren over intimiteit en seks. Misschien experimenteer je zelfs al op het gebied van "jezelf aanraken". Zo rond je 13de starten de veranderingen op lichamelijk niveau: je krijgt borsten, haargroei, heupen en wordt voor het eerst ongesteld. Je gaat je lichaam met anderen vergelijken en ontwikkelt wellicht een wat negatiever lichaamsbeeld. Over het algemeen is dit namelijk het geval bij pubers. De hormonen krioelen door je lichaam en je verandert niet alleen lichamelijk, maar ook in gedrag en gevoel... vaak ben je hierdoor ook wat extra geïriteerd. Wanneer dat afvallen dan lukt geeft het kracht om door te gaan vaak tot een bepaald streefpunt bereikt is. Maar is dat genoeg? Meestal niet. In de spiegel lijkt er niets veranderd te zijn. Het liefst wil je er nog een beetje meer gewicht af. Het doel wordt bijgesteld en bijgesteld. Of misschien gaat het wel anders en ben je niet zo zeer bezig met het getalletje op de weegschaal maar ben je zo bang om te eten en zo bezig met compenseren dat je zonder dat je het door hebt ook steeds meer en meer gewicht verliest. Echter, hoe die eetstoornis je ook voor de gek probeert te houden dat het ‘allemaal wel meevalt', op een gegeven moment kun je er niet meer om heen. Je omgeving gaat het opvallen en begint zich zorgen te maken. Wat een zegen dat er email, sms, facebook, post, twitter etc is en je hierdoor heel veel kan regelen zonder te hoeven bellen. Maar wat als die telefoon van jou tóch gaat? Breekt het angszweet je dan ook uit, kijk je gespannen op je telefoon of het een bekende is? En als het geen bekend nummer is, pak je dan niet op? Maar ja, met niet oppakken kom je natuurlijk niet weg, want die betreffende beller heeft jouw voicemail misschien wel ingesproken met het verzoek even terug te bellen. Maar jij durft helemaal niet terug te bellen! Dus...., wat nu!? Als het gaat om een zakelijk iets, kan je onmogelijk gaan lopen sms-en... "Wat heb ik me schuldig gevoeld toen ik er achter kwam dat een slang in je neus status was, dat nutrivoeding aangaf dat je ernstig ziek was, dat een infuus en de hartbewaking eigenlijk was wat je moest bereiken. Op die manier liet je zien dat jij écht een eetstoornis had, je liet zien dat je ernstig was, ernstig genoeg om jezelf anorect te mogen noemen." anoniem Ik ben nieuw, zo doorgesluisd vanuit het ziekenhuis de kliniek in, deeltijdbehandeling. En daar zit ik dan tussen een groep eetgestoorde meiden. Er is me net verteld door de intaker dat ik ‘te zwaar' ben voor een klinische behandeling en dat er geen andere behandeling mogelijk is dan deeltijd. Ik ben perplex. "Is het dan toch waar? Draait zelfs in de hulpverlening die gespecialiseerd is op het gebied van eetstoornissen het eigenlijk allemaal om gewicht? Is dat wat telt? Is dat waaraan de ernst van jou eetstoornis wordt afgemeten? Kortom, hier wordt eigenlijk gezegd dat ik te dik ben en ik dus maar weer moet gaan afvallen voordat ik kliniekwaardig ben?" Op die momenten mis je het coping mechanisme om hier op een niet-destructieve manier mee om te gaan en lijkt zelfmoord jouw enige uitweg, de enige oplossing voor jouw problemen. Soms denk je écht dat zelfmoord de beste keuze is, soms weet je diep in je hart dat je niet dood wilt, maar zie je geen andere opties meer. Ook kan (een poging tot) zelfmoord jouw enige manier zijn om hulp te roepen. Foto poes: flickr.com/photos/nickellis74 Onderstaand 14 tips wat wel/ niet te doen wanneer je kampt met serieuze zelfmoord gedachtes. 1. Vraag om hulp - Bel/ chat voor hulp Als 6 jarig kind had ik vroeger een steentje, het was een klein, zacht kiezelsteentje, wat ik vaak in mijn mond stopte. Ik heb geen idee waarom ik dit deed, maar blijkbaar vond ik het leuk. Tot ik op een dag het steentje per ongeluk doorslikte, ik was helemaal in paniek, moest heel hard huilen en dacht dat ik erg ziek zou worden. Toch zijn er kinderen die wel vaker iets wat je niet kan eten in hun mond steken en doorslikken. Volgens de DSM-IV is dit een stoornis die pica genoemd wordt. Wat zegt de DSM-IV hierover? Als laatste criterium geeft de DSM-IV dat wanneer dit eetgedrag alleen samen voorkomt bij andere stoornissen (zoals autisme, schizofrenie of een verstandelijke beperking), het eetgedrag zo ernstig moet zijn dat dit specifieke aandacht vraagt. Er zijn nogal wat feiten en fabels als het gaat om de diverse eetstoornissen. Velen van ons weten gelukkig wel hoe het écht zit. Helaas weet een enorm groot deel van de bevolking niet wat wel/ geen fabel is. Daarom hebben we een rijtje met fabels en feiten over eetstoornissen voor jullie en jullie omstanders opgeschreven. Mensen met een eetstoornis hebben een vertekend lichaamsbeeld Dat het slikken van laxeermiddelen slecht is voor je lichaam is denk ik wel duidelijk. Zeker als je het doet op eigen gelegenheid en met als reden: afvallen. Als dit laatste je doel is, kom je bedrogen uit want onderzoek heeft aangetoond dat je helemaal niet afvalt door deze medicijnen te gebruiken. Je verliest vocht maar meer ook niet. Waarom deze middelen slecht zijn voor je wordt al genoemd in een eerder verschenen blog van Proud. Niet de minste bijwerkingen en schadelijke effecten zou ik zeggen. Reden genoeg om er mee te willen stoppen, maar hoe doe je dat nou? ‘Wat eten we vanavond?'.. een vraag die waarschijnlijk veel van jullie al vanaf de ochtenduurtjes bezig houdt, in de hoop dat het maar iets makkelijks is, niet te eng en iets is waar "de eetstoornis niet al te boos van wordt". Vaak zijn deze ‘makkelijke' gerechten niet veel bijzonders, en is het dus niet zo gek dat je ouders of verzorgers ook eens wat anders op tafel zetten dan saaie gekookte aardappeltjes. door Sharon Bij sommige mensen kan het piekeren doorslaan. Hun dagelijks leven wordt dan erg beïnvloedt door het piekeren. Mensen die vaak piekeren zijn erg gespannen. 's Avonds wordt er het vaakst gepiekerd, vooral wanneer je op bed ligt. Jouw lichaam komt dan tot rust en je verwerkt dan jouw belevenissen van die dag of je bereid je voor op de volgende dag. Daarom wordt 's avonds in bed ook wel het favoriete piekermoment genoemd. Sommigen kunnen wel uren lang doorpiekeren. Het is dan ook niet raar dat ongeveer 31% van de mensen die piekert slecht slaapt. |